ODTÜ kampüsünden arkeolojik buluntular: Yalıncak yürüyüşü ve ODTÜ Arkeoloji Müzesi

Gerçekleştirdiğim ODTÜ Yalıncak Ormanı yürüyüşü ve ODTÜ Arkeoloji Müzesi ziyaretimle ilgili izlenimlerim.

Yalıncak Ormanı Yürüyüşü ve Rotası

19 Mayıs 2026'da ODTÜ Arkeoloji Topluluğu olarak gerçekleştirdiğimiz yürüyüşün rotası aşağıdadır:

Yürüyüşe ODTÜ Doğu yurtlarda 5.Yurdun önündeki alanda toplanarak başladık. Buradan ODTÜ Camii tarafından ormana giriş yaptık. Yürüyüşün başlangıcında bizi yukarı doğru çıkan düz bir yol bekliyor. Burada yoldan bulduğumuz sopalar ile yürümek oldukça keyifliydi. Yokuşun sonunda bizi bir yol ayrımı ve nekropol karşılıyor. Burada nekropolü inceledikten ve buluntular hakkında konuştuktan sonra ODTÜ göletine doğru inmeye başladık. Nekropolden yaklaşık 15dk uzaklıkta bir çeşme bulunuyor. Suyundan içmedik ama yüzümüzü yıkamak ve serinlemek için harika bir yer. Çeşmenin arka tarafında da bir oturma alanı bulunuyor. Burada çok vakit kaybetmeden gölete doğru devam ediyoruz. Burası yokuş aşağı keyifli bir yürüyüş oluyor. Gölet şu an bilimsel amaçlarla kullanıldığı için karşısında oturma yeri buluyoruz. Burada dinlenip atıştırmalıklarımızı yiyoruz. Ardından karşımızda Batı Yurtlara giden oldukça düz bir yol bekliyor ve yürüyüşümüz burada sona eriyor.

🚨 Aklınızda bulunması gerekenler:

• Yürüyüşe gelirken yanınıza şapka 🧢, su 💧 ve spor ayakkabı 👟 getirmeyi unutmayın.
• 🌧️ Bugünkü hava koşullarına göre yolun belirli bir derecede çamur olabileceğini de hatırlatmak isterim.
• 🧺 Köy kısmında oturup piknik yapmayı düşünüyoruz o yüzden yanınıza atıştırmalık (sandviç, kuruyemiş, çay, kahve …) almayı unutmayın.
• 🧦 Ormandaki böceklere ve bitkilere karşı kısa çorap ve şort giymenizi tavsiye etmiyoruz.
• 🐛 Böcekleri çekebileceğinden ötürü parfüm sıkmak da önceliğimiz değil.
• ☀️ Öğlen vakti olduğu için güneş ışınlarından korunmak amacıyla güneş kremlerimizi sürelim.

Yalıncak Ormanı ve Eski Yerleşimler

ODTÜ Yalıncak Ormanı ve kampüs arazisi, barındırdığı zengin biyoçeşitliliğin yanı sıra I. Derece arkeolojik sit alanlarına ev sahipliği yapması sebebiyle 1995 yılında Kültür Bakanlığı tarafından Doğal ve Arkeolojik Sit Alanı olarak tescillenmiş çok önemli bir bölgedir.

Bölgedeki arkeolojik önemin merkezinde Yalıncak Antik Yerleşimi yer alır. Ahlatlıbel'in yaklaşık 1,5 - 1,8 kilometre kuzeyinde, bir yamaç üzerinde bulunan bu yerleşim, Burhan Tezcan ve diğer uzmanlar önderliğinde 1962-1966 yılları arasında kazılmıştır. ODTÜ arazisindeki Koçumbeli ve Ahlatlıbel gibi yalnızca belirli bir zaman diliminde kullanılan yerleşimlerin aksine Yalıncak, İ.Ö. 6. yüzyılda (Geç Frig dönemi) başlamış; Helenistik, Galat, Roma, Bizans ve Erken Osmanlı dönemlerine kadar kesintisiz olarak iskan görmüş çok katmanlı bir yerleşim yeridir.

Yalıncak ormanındaki bu antik alanın arkeolojik önemini gösteren öne çıkan bulgular şunlardır:

• Mimari Kalıntılar: Tepedeki yerleşim yerinde, genellikle yan yana inşa edilmiş iki veya üç odalı dikdörtgen taş yapılar bulunur. Gerekli taş ihtiyacı sebebiyle, önceki dönemlere ait mermer mimari unsurlar ve taşlar sonraki sakinler tarafından duvarlarda ve kapı eşiklerinde yeniden kullanılmıştır. Ayrıca tepenin batısında devasa kireçtaşı bloklarıyla örülmüş çokgen bir sur duvarı, kule tabanı ve savunma terası ortaya çıkarılmıştır.
• Önemli Eserler: Alanı bilim dünyasına ilk kez tanıtan eser, 1880-1898 dolaylarında köyün çeşmesinde yapı taşı olarak kullanılan ve "Ankara Taşı"ndan (andezit) oyulmuş olan aslan kabartmasıdır. ODTÜ ormanı ve köy sınırları içindeki kazılarda bir Kibele heykeli, at figürinleri, mermer Zeus kabartması, kırmızı boya izleri taşıyan İyonik sütun başlıkları ve Helenistik ile Roma dönemlerine (Aurelian, Maximian I, Constantine I) ait önemli sikkeler bulunmuştur.
• Yalıncak Nekropolü (Mezarlığı): Yerleşkenin yakınlarında, içlerinde ölü hediyesi olarak cam bileziklerin bulunduğu, biri bir çocuğa ait olmak üzere toplam 8 adet lahit mezarın yer aldığı bir nekropol alanı keşfedilmiştir.
• Antik Taş Ocakları: Bölgedeki kireçtaşı tepelerinde, modern dönem kullanımının yanı sıra antik dönemdeki yerleşimciler tarafından sömürüldüğü ve binaların yapımında kullanıldığı düşünülen antik taş ocaklarının varlığına (keski izleri vb.) dair güçlü kanıtlar bulunmaktadır.
• Arkeolojik Peyzaj ve Antik Flora: Bölgedeki ormanlık ve doğal alan sadece kalıntılarla değil, ekolojik hafızasıyla da önemlidir. Ormanın doğal bitki örtüsü içerisindeki bazı yabani tahılların, antik çağlarda Yalıncak, Ahlatlıbel ve Koçumbeli'de yaşayan yerleşimcilerin tarım arazilerinden günümüze kadar ulaşarak yabanileşmiş antik bitki türleri (flora) olabileceği değerlendirilmektedir.

ODTÜ Arkeoloji Müzesi

ODTÜ Arkeoloji Müzesi, Ankara'nın Çankaya ilçesinde, ODTÜ yerleşkesi içerisinde yer alan ve 1969 yılında Kemal Kurdaş tarafından kurulan oldukça önemli bir müzedir. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Tarihsel Çevre Değerlerini Araştırma Merkezi (TAÇDAM) bünyesinde hizmet veren ve Anadolu Medeniyetleri Müzesi Müdürlüğü tarafından denetlenen bu müze, aynı zamanda Türkiye'nin ilk üniversite müzesi olma unvanını taşır.

Müzenin kuruluş amacı; ODTÜ kampüs arazisi içindeki Yalıncak ve Koçumbeli gibi ören yerleri ile Ankara'daki Frig Nekropolü'nde (mezarlıklarında) bulunan arkeolojik eserleri korumak ve halka sergilemektir.

Müzenin sergi alanları ve koleksiyonları genel olarak üç ana grupta toplanır:

• Birinci Kat (Frig Nekropolü Buluntuları): Bu katta, M.Ö. 7. yüzyıla tarihlenen ve Atatürk Orman Çiftliği ile Bahçelievler arasında yer alan Frig nekropolündeki tümülüslerden elde edilen Frig kültürü eserleri sergilenmektedir. Bu eserler özellikle ODTÜ kampüsü yakınlarındaki Büyük Tümülüs, Tümülüs I ve Tümülüs II ile Beştepe-Gençlerbirliği Tümülüsü'nden çıkarılmıştır.
• Asma Kat (Koçumbeli ve Yalıncak Buluntuları):
  • Koçumbeli Eserleri: 1964 ve 1966-1968 yılları arasında kampüs arazisinde gerçekleştirilen kazılardan elde edilen, İlk Tunç Çağı'na (M.Ö. 2500-2300) ait çanak-çömlek buluntuları, taş ve kemik aletler, idoller, hayvan figürinleri, ağırşaklar ve damga mühürleri burada sergilenir.
  • Yalıncak Eserleri: 1962-1966 yılları arasındaki kazılarda gün yüzüne çıkarılan; Geç Frig döneminden Erken Osmanlı'ya kadar (M.Ö. 6. yüzyıl - 1950'ler) kesintisiz iskan görmüş Yalıncak yerleşimine ait çanak, çömlek ve sikkeler bu katta ziyaretçilere sunulur.
• Etnografik Eserler: Müze, arkeolojik kalıntıların yanı sıra etnografik halk el sanatlarından oluşan özel bir koleksiyona da ev sahipliği yapmaktadır.

Kısacası ODTÜ Arkeoloji Müzesi, başta kampüs arazisi olmak üzere Ankara çevresindeki binlerce yıllık arkeolojik mirası koruyarak bilim dünyasına ve ziyaretçilere sunan çok değerli ve öncü bir akademik kurumdur.

Günümüzde Yalıncak kazılarından elde edilen çanak, çömlek, sikke ve diğer kalıntılar ODTÜ Arkeoloji Müzesi'nde sergilenmektedir. ODTÜ Yalıncak Ormanı, eski insanların bölgenin jeolojisini ve doğasını nasıl kendi yararlarına kullandığını göstermesi açısından, arkeoloji ile doğanın (insan ve çevre etkileşiminin) harmanlandığı eşsiz bir arkeolojik peyzaj sunmaktadır.