Kozahan: Tarihi İpek Yolu'nun Son Durağı ve Bursa'nın Kalbi

Koza Han Ulu Camii ile Orhan Camii arasında yer alan yapı, yüzyıllardır Bursa'nın ticaret ve ipek merkezi olma özelliğini korumaktadır. Tarihi İpek Yolu'nun son durağı olarak da bilinen ve 2014 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne giren Hanlar Bölgesi'nin en önemli parçalarından biri Koza Handır.

Tarihçesi ve İsimleri

Koza Han, 15. Yüzyılın sonlarında, 1491 yılında Osmanlı Sultanı II. Bayezid tarafından inşa ettirilmiştir. Yapılış amacı, padişahın İstanbul'da yaptırdığı büyük cami ve külliyesine (II. Bâyezid Külliyesi) gelir sağlamaktı. Hanın mimarı Abdül-Ula Bin Pulad Şah, inşaat ustası ise Şuca Bin Karaca'dır. Tarih boyunca Yeni Han, Han-ı Cedid, Han-ı Cedid-i Amire, Yeni Kervansaray, Beylik Han, Simkeş Han ve Sırmakeş Han gibi pek çok farklı isimle anılmış olsa da, içinde yoğun bir şekilde ipek kozası ticareti yapıldığı için zamanla "Koza Han" adıyla özdeşleşmiştir.

Mimari Özellikleri

Koza Han, Osmanlı devri han ve kervansaray mimarisinin örneklerinden biridir ve bütünlüğünü günümüze kadar korumayı başarmıştır. Beden duvarlarında kesme taş ve tuğlanın bir arada kullanıldığı yapıda, dikdörtgen büyük bir avlunun etrafı iki katlı odalarla çevrilmiştir. Yaklaşık 4600 metrekarelik bir alana yayılan hanın alt ve üst katlarında toplamda 95 ile 101 civarı oda bulunmaktadır ve bu odaların önleri kemerli revaklarla süslüdür. Hanın kuzey yönünde, Kapalı Çarşı'ya açılan ve mavi (firuze) çinilerle süslü, gösterişli bir taç kapısı (ana giriş) yer alır.

Ayrıca hanın doğusunda, eskiden kervanlarla gelenlerin atlarını bağladıkları ve depo olarak kullandıkları "İç Koza Han" (Develik) adı verilen, tek katlı ve ikinci bir avluya sahip olan bir bölüm daha bulunmaktadır. Hanın mimarisindeki en dikkat çekici unsur ise avlunun tam ortasında yer alan sekizgen planlı Köşk Mescittir. Zeminden sekiz adet kemerli ayakla yükseltilen bu zarif mescidin altında, altı şadırvanlı (kurnalı) bir havuz bulunmaktadır. Selçuklu kervansaraylarındaki köşk mescit geleneğinin bir uzantısı olan bu yapı, Bursa hanları içinde sağlam kalan tek mescittir.

Koza Han'ın Önemi ve Günümüzdeki Yeri

Koza Han, yapıldığı tarihten bu yana Asya'dan ve Avrupa'dan gelen uluslararası tüccarlara hizmet vererek Bursa'yı doğu ile batı arasında kilit bir ticaret merkezi haline getirmiştir. Eskiden ipek tüccarları handa altlı üstlü iki oda tutarlardı; üst kattaki odalarda ticari işlerini yürütüp konaklarken, alt kattaki odaları değerli mallarını depolamak için kullanırlardı.

Günümüzde Koza Han ticari ve turistik cazibesini ilk günkü gibi korumaktadır. Üst kattaki dükkânlarda ipek kumaşlar, eşarplar, şallar, çeyiz ürünleri ve çeşitli hediyelik eşyalar satılırken, alt katı ve ağaçlarla gölgelenen iç avlusu, ziyaretçilerin çay kahve içip yorgunluk attığı bir dinlenme merkezine dönüşmüştür. 2008 yılında İngiltere Kraliçesi II. Elizabeth Bursa ziyaretinde zamanını burada geçirmiş, avlusunda yemek yiyip dükkânlardan ipek alışverişi yapmıştır.

Kaynakça

• Anadolu Ajansı. (2019, 22 Kasım). İpek Yolu'nun son durağı, Bursa'nın incisi: Kozahan.
• “Burası Bursa'nın hafızası”: Koza Han'da çay sohbetleri yeniden başladı. (t.y.). Söz Bursa.
• Fırtına, İ. (t.y.). Koza Han – Bursa. Nasıl Bir Yer?.
• Koza Han. (2025, 13 Aralık). Vikipedi içinde.
• Osmangazi Belediyesi. (t.y.). Koza Han.
• T.C. Bursa Valiliği. (t.y.). Kozahan.
• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2013, 28 Ocak). Koza Han - Bursa. Türkiye Kültür Portalı.
• Yeni Han (Bursa) (Koza Han). (t.y.). Türkiye Turizm Ansiklopedisi.